Víkur
eru bæði norðan og sunnan Höfðans. Byggðin stendur
við syðri víkina og þar er höfnin.
Spákonufell setur vegna sérstaks útlits ákveðinn svip á bæjarstæðið.
Í landnámu er ekki getið um neinn sérstakan landnámsmann á Skagaströnd,en hins vegar eru margar sögur af Þórdísi spákonu,sem uppi var á seinni hluta 10.aldar og bjó á Felli. Um Þórdísi leikur nokkur ævintýraljómi. Hún var talin fjölkunnug mjög og ráðríkur héraðshöfðingi.
Lengi framan af var talað um að versla í Höfða og staðurinn því nefndur Höfðakaupstaður en líklegt er að slík nöfn hafi verið dönskum kaupmönnum óþjál í munni og því hafi þeir nefnt staðinn Skagaströnd eftir strandlengjunni á vestanverðum Skaga.
Byggð tók að myndast um verslunina á seinni hluta 18.aldar. Þótt í smáu væri en um miðja 19.öld fjölgaði húsum nokkuð þegar saltfiskverkun hófst og fiskur varð að útflutningsvöru. Þéttbýli fór þó ekki að myndast á Skagaströnd fyrr en upp úr aldamótunum á eftir,einkum voru það breytingar á útgerð og fiskverkun sem gerðu það að verkum að fólk tók sér búsetu í þéttbýlinu.
Þegar síldveiði brást kom jafnframt niðursveifla
í þróun byggðarinnar og í íbúafjöldann. Seint á sjöunda áratugnum hófst útgerð togskipa og hefur togaraútgerð verið ein meginundirstaða atvinnulífsins á staðnum síðan.
Öflug rækjuvinnsla er rekin á staðnum en frystitogarar hafa að miklu leyti tekið við hlutverki frystihúsanna.
Skagstrendingar urðu fyrstir Íslendinga til að eignast frystitogara árið 1982. Vinnsla aflans fer nú að mestu leyti fram úti á sjó um borð í stóru togurunum. Á Skagaströnd er þó öflug rækjuvinnsla sem er einn stærsti vinnustaðurinn og þar er unnin hágæða vara til sölu í Evrópu.
Spákonufell er eitt svipmesta fjallið á Skaganum vestanverðum. Fellið er 646 metrar á hæð og efst er þverhnípt hamrabelti úr grágrýti sem kallast Spákonufellsborg,í daglegu tali nefnt Borgarhaus.
Fyrir þá er hyggjast ganga á fjallið er bent á að fara upp að norðanverðu,er sú leið talin auðveldust og og ætti að vera flestum fær.
Á Borgarhaus er dagbók í vörðu þar sem göngugarpar geta skráð nafn sitt. Sagnir herma að Þórdís spákona sem fellið er kennt við hafi falið gull sitt í því.
Spákonufellshöfði var friðlýstur fólkvangur árið 1980. Hann er úr stórgerðu stuðlabergsbasalti,líklega gamall gostappi.
Hann er mjög sæbarinn og sér þess víða merki. Rétt við Höfðann var hinn gamli verslunarkaupstaður Húnvetninga,Höfðakaupstaður. Um Höfðann er greið gönguleið og gott útsýni,bæði yfir Húnaflóann og inn til landsins.
Skemmtilegar bergmyndanir er víða að sjá og fuglalíf er mjög fjölbreytt.
Gönguferð um Höfðann tekur innan við eina klukkustund.
Leiðarlýsing á gönguleiðinni liggur frammi á þjónustustöðum á Skagaströnd.
Kálfshamarsvík er 23 kílómetra fyrir norðan Skagaströnd. Á Kálfshamarsnesi myndaðist fyrsti vísir að þorpi í upphafi 20.aldar. Þorpið var nefnt Kálfshamarsvík eftir samnefndri vík. Það varð aldrei fjölmennt,rétt um 100 manns þegar flest var á árunum 1920-1930.
Byggðinni hnignaði hratt upp úr 1930 og um 1940 höfðu flestir íbúarnir flust burtu af staðnum.
Skýringin á myndun þessa þorps í Kálfshamarsvík á sínum tíma var hversu góð hafnaraðstaða var þar frá náttúrunnar hendi. Þaðan var tiltölulega stutt á fiskimiðin.
Einkum var róið frá Kálfshamarsvík að sumarlagi og fram undir jól en þá var algengt að karlar héldu til Suðurnesja á vertíð.
Í Kálfshamarsvík hafa húsarústir verið merktar með nöfnum húsanna sem þar stóðu ásamt nöfnum ábúenda. Einnig hefur verið sett upp auglýsingaskilti fyrir ferðamenn. Á nesinu stendur Kálfshamarsvíkurviti. Hann var teiknaður af Guðjóni Samúelsyni.
Á síðustu árum hefur fjöldi ferðamanna á Skagaströnd aukist,ekki síst fyrir þá sérstöðu sem staðurinn hefur áunnið sér sem vagga kántrýtónlistar,
eins og Hallbjörn orðar það.
Enda tekur á móti þeim er aka um Húnavatnssýsluna
seiðandi kántrýtónlist frá útvarpi Kántrýbæjar.
Kúreki norðursins kynnir tónlistina eins og honum einum er lagið.
Spákonufell setur vegna sérstaks útlits ákveðinn svip á bæjarstæðið.
Í landnámu er ekki getið um neinn sérstakan landnámsmann á Skagaströnd,en hins vegar eru margar sögur af Þórdísi spákonu,sem uppi var á seinni hluta 10.aldar og bjó á Felli. Um Þórdísi leikur nokkur ævintýraljómi. Hún var talin fjölkunnug mjög og ráðríkur héraðshöfðingi.
Skagaströnd er forn verslunarstaður.
Fyrstu heimildir um verslun eru frá 1586 en líklegt er að þá hafi verslunarrekstur verið búinn að standa um nokkurt skeið. Með tilkomu einokunarverslunarinnar 1602 var Skagaströnd gerð að lögboðinni verslunarhöfn.Lengi framan af var talað um að versla í Höfða og staðurinn því nefndur Höfðakaupstaður en líklegt er að slík nöfn hafi verið dönskum kaupmönnum óþjál í munni og því hafi þeir nefnt staðinn Skagaströnd eftir strandlengjunni á vestanverðum Skaga.
Byggð tók að myndast um verslunina á seinni hluta 18.aldar. Þótt í smáu væri en um miðja 19.öld fjölgaði húsum nokkuð þegar saltfiskverkun hófst og fiskur varð að útflutningsvöru. Þéttbýli fór þó ekki að myndast á Skagaströnd fyrr en upp úr aldamótunum á eftir,einkum voru það breytingar á útgerð og fiskverkun sem gerðu það að verkum að fólk tók sér búsetu í þéttbýlinu.
Um
miðja öldina óx íbúafjöldi á
Skagaströnd mjög ört
vegna hugmynda um að byggja upp stóran síldarútvegsbæ.
Stór síldarbræðsla var reist á staðnum og hafnarbætur gerðar. Þá voru einnig byggð tvö frystihús og því var afkoma íbúanna mjög háð sjávarútvegi.
Útgerðarbær.vegna hugmynda um að byggja upp stóran síldarútvegsbæ.
Stór síldarbræðsla var reist á staðnum og hafnarbætur gerðar. Þá voru einnig byggð tvö frystihús og því var afkoma íbúanna mjög háð sjávarútvegi.
Þegar síldveiði brást kom jafnframt niðursveifla
í þróun byggðarinnar og í íbúafjöldann. Seint á sjöunda áratugnum hófst útgerð togskipa og hefur togaraútgerð verið ein meginundirstaða atvinnulífsins á staðnum síðan.
Öflug rækjuvinnsla er rekin á staðnum en frystitogarar hafa að miklu leyti tekið við hlutverki frystihúsanna.
Skagstrendingar urðu fyrstir Íslendinga til að eignast frystitogara árið 1982. Vinnsla aflans fer nú að mestu leyti fram úti á sjó um borð í stóru togurunum. Á Skagaströnd er þó öflug rækjuvinnsla sem er einn stærsti vinnustaðurinn og þar er unnin hágæða vara til sölu í Evrópu.
Spákonufell er eitt svipmesta fjallið á Skaganum vestanverðum. Fellið er 646 metrar á hæð og efst er þverhnípt hamrabelti úr grágrýti sem kallast Spákonufellsborg,í daglegu tali nefnt Borgarhaus.
Fyrir þá er hyggjast ganga á fjallið er bent á að fara upp að norðanverðu,er sú leið talin auðveldust og og ætti að vera flestum fær.
Á Borgarhaus er dagbók í vörðu þar sem göngugarpar geta skráð nafn sitt. Sagnir herma að Þórdís spákona sem fellið er kennt við hafi falið gull sitt í því.
Spákonufellshöfði var friðlýstur fólkvangur árið 1980. Hann er úr stórgerðu stuðlabergsbasalti,líklega gamall gostappi.
Hann er mjög sæbarinn og sér þess víða merki. Rétt við Höfðann var hinn gamli verslunarkaupstaður Húnvetninga,Höfðakaupstaður. Um Höfðann er greið gönguleið og gott útsýni,bæði yfir Húnaflóann og inn til landsins.
Skemmtilegar bergmyndanir er víða að sjá og fuglalíf er mjög fjölbreytt.
Gönguferð um Höfðann tekur innan við eina klukkustund.
Leiðarlýsing á gönguleiðinni liggur frammi á þjónustustöðum á Skagaströnd.
Kálfshamarsvík er 23 kílómetra fyrir norðan Skagaströnd. Á Kálfshamarsnesi myndaðist fyrsti vísir að þorpi í upphafi 20.aldar. Þorpið var nefnt Kálfshamarsvík eftir samnefndri vík. Það varð aldrei fjölmennt,rétt um 100 manns þegar flest var á árunum 1920-1930.
Byggðinni hnignaði hratt upp úr 1930 og um 1940 höfðu flestir íbúarnir flust burtu af staðnum.
Skýringin á myndun þessa þorps í Kálfshamarsvík á sínum tíma var hversu góð hafnaraðstaða var þar frá náttúrunnar hendi. Þaðan var tiltölulega stutt á fiskimiðin.
Einkum var róið frá Kálfshamarsvík að sumarlagi og fram undir jól en þá var algengt að karlar héldu til Suðurnesja á vertíð.
Í Kálfshamarsvík hafa húsarústir verið merktar með nöfnum húsanna sem þar stóðu ásamt nöfnum ábúenda. Einnig hefur verið sett upp auglýsingaskilti fyrir ferðamenn. Á nesinu stendur Kálfshamarsvíkurviti. Hann var teiknaður af Guðjóni Samúelsyni.
Á síðustu árum hefur fjöldi ferðamanna á Skagaströnd aukist,ekki síst fyrir þá sérstöðu sem staðurinn hefur áunnið sér sem vagga kántrýtónlistar,
eins og Hallbjörn orðar það.
Enda tekur á móti þeim er aka um Húnavatnssýsluna
seiðandi kántrýtónlist frá útvarpi Kántrýbæjar.
Kúreki norðursins kynnir tónlistina eins og honum einum er lagið.
"Sjón
er sögu ríkari." |